رنگ ضد حریق چیست؟ همه چیز در مورد آن

رنگ ضد حریق هلیکس مانا

منبع : رنگ ضد حریق هلیکس مانا

آتش‌سوزی یکی از حوادثی است که نه‌تنها جان انسان‌ها را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند زیرساخت‌ها، سرمایه‌ها و آینده یک سازمان یا خانواده را نیز به نابودی بکشاند. هرچند نمی‌توان به‌طور کامل از وقوع حریق جلوگیری کرد، اما با روش‌های پیشگیرانه می‌توان خسارات ناشی از آن را به حداقل رساند. یکی از این روش‌ها، استفاده از رنگ‌های ضد حریق است.

رنگ ضد حریق تنها یک محصول تزئینی نیست؛ بلکه یک فناوری پیشرفته در زمینه حفاظت غیرفعال در برابر حریق محسوب می‌شود. این رنگ‌ها می‌توانند در هنگام بروز آتش‌سوزی، از رسیدن حرارت به سطح زیرین جلوگیری کرده و زمان لازم برای تخلیه ساختمان یا عملیات اطفا را افزایش دهند. در این مقاله، قصد داریم به‌صورت دقیق و علمی به بررسی چیستی، ترکیبات، عملکرد، انواع، استانداردها و نکات مهم درباره این نوع رنگ بپردازیم.

رنگ ضد حریق

رنگ ضد حریق چیست؟

رنگ ضد حریق (Intumescent Coating)، نوعی پوشش تخصصی است که برای افزایش مقاومت مصالح در برابر حرارت و آتش‌سوزی طراحی شده است. عملکرد این رنگ در مواجهه با حرارت بالا به‌گونه‌ای است که منبسط شده و لایه‌ای عایق، ضخیم و کربنی ایجاد می‌کند که مانع انتقال حرارت به سطح زیرین (فلز، چوب، بتن و…) می‌شود.

هدف اصلی این رنگ، جلوگیری از فروپاشی سازه، کاهش سرعت انتشار آتش و ایجاد زمان بیشتر برای خروج افراد و فعالیت تیم‌های امداد و نجات است.

چرا به رنگ ضد حریق نیاز داریم؟

در بسیاری از ساختمان‌ها، به‌ویژه سازه‌های فلزی و صنعتی، در صورت بروز حریق، دمای سازه در مدت کوتاهی به بالای ۵۰۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. در این دما، فلز استحکام خود را از دست می‌دهد و احتمال فروپاشی آن بسیار زیاد است. رنگ‌های ضد حریق طراحی شده‌اند تا:

• از انتقال سریع حرارت به مصالح ساختمانی جلوگیری کنند.
• زمان مقاومت سازه را تا ۳۰، ۶۰، ۹۰ یا حتی ۱۲۰ دقیقه افزایش دهند.
• از گسترش آتش جلوگیری کرده و مسیر خروج را باز نگه دارند.
• از تجهیزات الکتریکی، کابل‌ها و لوله‌ها محافظت کنند.
• الزامات ایمنی آتش‌نشانی و مقررات ملی ساختمان را برآورده کنند.

ترکیبات تشکیل‌دهنده رنگ ضد حریق

رنگ‌های ضد حریق از ترکیب چندین ماده شیمیایی ساخته می‌شوند که هرکدام نقشی در مقاومت در برابر حرارت دارند. ترکیبات اصلی شامل:

1. رزین پایه (Binder): می‌تواند اپوکسی، اکریلیک، سیلیکونی یا پلی‌یورتان باشد. این رزین‌ها دوام و چسبندگی رنگ را تضمین می‌کنند.
2. ماده منبسط‌کننده (Expanding Agent): مانند گرافیت یا فسفات آمونیوم، که در دمای بالا منبسط شده و لایه محافظ را ایجاد می‌کند.
3. کاتالیزور حرارتی (Catalyst): برای فعال‌سازی فرآیند در دمای خاص.
4. مواد پرکننده مقاوم (Fillers): مانند سیلیکات‌ها یا مواد سرامیکی که ساختار مقاوم را تشکیل می‌دهند.
5. پایدارکننده‌های شیمیایی و UV: برای افزایش مقاومت در برابر نور خورشید و شرایط محیطی.

عملکرد رنگ ضد حریق چگونه است؟

رنگ‌های ضد حریق به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که در دمای معمولی هیچ تفاوتی با رنگ‌های معمولی ندارند. اما هنگامی که در معرض حرارت شدید قرار می‌گیرند، یک واکنش شیمیایی در آن‌ها آغاز می‌شود:

1. افزایش دما (معمولاً از ۲۰۰ درجه سانتی‌گراد): ترکیبات فعال می‌شوند.
2. پف‌کردن رنگ: ضخامت رنگ ممکن است تا ۵۰ برابر افزایش یابد.
3. تشکیل یک لایه کربنی: که ساختاری متخلخل و عایق حرارت است.
4. جلوگیری از رسیدن حرارت به مصالح زیرین: دمای سطح پایینی از ۲۰۰ تا ۴۰۰ درجه کمتر از دمای واقعی آتش باقی می‌ماند.

انواع رنگ ضد حریق

رنگ ضد حریق چیست

1. بر اساس پایه شیمیایی

الف) رنگ ضد حریق پایه آب

• مناسب برای فضای داخلی
• کم‌بو و کم‌ضرر برای محیط‌زیست
• خشک شدن سریع

ب) رنگ ضد حریق پایه حلال

• مناسب فضاهای بیرونی و مرطوب
• مقاوم در برابر رطوبت و شرایط سخت آب‌وهوایی
• نیاز به تهویه مناسب حین اجرا

ج) رنگ ضد حریق پایه اپوکسی

• مقاومت مکانیکی و شیمیایی بالا
• مناسب صنایع سنگین، نفت و گاز
• اجرای حرفه‌ای نیاز دارد

2. بر اساس نوع سطح مورد استفاده

• رنگ ضد حریق برای سازه فلزی
• رنگ ضد حریق برای چوب
• رنگ ضد حریق برای بتن
• رنگ ضد حریق مخصوص کابل برق

کاربردهای رنگ ضد حریق

رنگ ضد حریق در صنایع مختلف و ساختمان‌ها به کار می‌رود. برخی کاربردهای اصلی آن شامل موارد زیر است:

• ساختمان‌های اداری، تجاری و مسکونی بلندمرتبه
• سالن‌های تئاتر، سینما، هتل‌ها و مراکز خرید
• پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها، صنایع پتروشیمی
• دیتاسنترها، مراکز IT و اتاق‌های سرور
• انبارهای نگهداری مواد قابل اشتعال
• پارکینگ‌های عمومی و طبقاتی

اجرای رنگ ضد حریق: مراحل و شرایط

برای اینکه رنگ ضد حریق به‌درستی عمل کند، باید فرآیند اجرای آن با دقت و طبق استاندارد انجام شود. مراحل شامل:

1. آماده‌سازی سطح: تمیزکاری، زنگ‌زدایی و خش‌دار کردن سطوح فلزی
2. زیرسازی با پرایمر مناسب: برای چسبندگی بهتر لایه اصلی
3. اجرای رنگ ضد حریق: با دستگاه اسپری بدون هوا یا غلطک، با ضخامت تعیین‌شده
4. لایه نهایی محافظ: برای مقاومت در برابر UV و رطوبت (در صورت نیاز)

شرایط مهم اجرا:

• دمای محیط باید بین ۵ تا ۴۰ درجه باشد.
• رطوبت محیط نباید از ۸۵٪ بیشتر باشد.
• فاصله بین لایه‌ها باید طبق دستورالعمل شرکت سازنده رعایت شود.

استانداردهای مهم در رنگ‌های ضد حریق

برای اطمینان از کیفیت و عملکرد رنگ، باید از استانداردهای معتبر پیروی شود. برخی از این استانداردها عبارت‌اند از:

• ASTM E119: تست زمان مقاومت در برابر آتش
• BS 476 Part 20 & 21: ارزیابی عملکرد پوشش در دمای بالا
• EN 13501-2: طبقه‌بندی مقاومت آتش مواد ساختمانی
• NFPA 703: راهنمای کاربرد و نگهداری پوشش‌های مقاوم در برابر آتش

مقایسه رنگ ضد حریق با رنگ نسوز

مزایای استفاده از رنگ ضد حریق

• افزایش زمان تخلیه ساختمان
• حفظ سازه و تأخیر در فروپاشی
• عدم تغییر ظاهر سازه پس از اجرا
• اجرای آسان روی سازه‌های جدید یا موجود
• صرفه‌جویی در فضا نسبت به عایق‌های حجیم

معایب و چالش‌ها

• قیمت نسبتاً بالا در مقایسه با رنگ‌های معمولی
• نیاز به نیروی متخصص برای اجرا
• زمان خشک شدن لایه‌ها ممکن است طولانی باشد
• نیاز به بازبینی و نگهداری دوره‌ای در برخی شرایط

قیمت رنگ ضد حریق در بازار ایران

قیمت رنگ ضد حریق متغیر است و بستگی به موارد زیر دارد:

• نوع رنگ و برند تولیدکننده
• ضخامت مورد نیاز (بر اساس دقایق مقاومت)
• نوع سازه (فلز، بتن، چوب)
• محل اجرا (داخلی یا خارجی)

به‌طور تقریبی، قیمت رنگ ضد حریق بین ۱۵۰ تا ۸۰۰ هزار تومان به ازای هر متر مربع برآورد می‌شود. قیمت دقیق‌تر، پس از بازدید محل پروژه و مشخص شدن ضخامت اجرا تعیین می‌گردد.

پوشش ضد حریق

نکات نگهداری و بازرسی دوره‌ای

• بررسی وضعیت لایه رنگ هر ۱۲ ماه یک‌بار
• ترمیم سریع بخش‌های آسیب‌دیده
• بررسی ضخامت لایه با دستگاه ضخامت‌سنج
• جلوگیری از تماس مکانیکی شدید با رنگ

بروزرسانی ها…

رنگ ضد حریق یکی از حیاتی‌ترین پوشش‌ها در ساختمان‌ها و تأسیسات صنعتی است که وظیفه اصلی آن کاهش سرعت گسترش آتش و ایجاد زمان کافی برای تخلیه افراد و حفاظت از تجهیزات می‌باشد. در ایران، استفاده از رنگ‌های ضد حریق بدون مجوز رسمی امکان‌پذیر نیست و تنها محصولاتی که توسط مرکز تحقیقات مسکن و شهرسازی و وندور آتش‌نشانی تأیید شده باشند، مجوز قانونی برای استفاده دارند. این مجوزها تضمین می‌کنند که رنگ مورد نظر مطابق با استانداردهای ملی و الزامات ایمنی است و عملکرد حفاظتی واقعی دارد.

۱. اهمیت مجوزهای رسمی

رنگ‌های ضد حریق دارای مجوز رسمی، پیش از ورود به بازار و استفاده در پروژه‌ها، تحت تست‌ها و ارزیابی‌های دقیقی قرار می‌گیرند. تأییدیه مرکز تحقیقات مسکن و شهرسازی و وندور آتش‌نشانی نشان می‌دهد که: محصول مقاومت حرارتی کافی برای حفاظت از مصالح و اسکلت ساختمان دارد. رنگ در مواجهه با آتش یا حرارت شدید واکنش مناسب دارد و مانع از انتشار سریع شعله می‌شود. پوشش مطابق با استانداردهای ملی ایران (ISIRI) و الزامات ایمنی صنعتی و ساختمانی است. داشتن این مجوزها، علاوه بر تضمین عملکرد فنی، مجوز قانونی استفاده در پروژه‌های ساختمانی و صنعتی را نیز فراهم می‌کند.

۲. تعریف رنگ ضد حریق

رنگ ضد حریق پوششی است که هنگام قرار گرفتن در معرض آتش یا حرارت شدید، واکنش شیمیایی نشان داده و لایه‌ای محافظ ایجاد می‌کند. این رنگ‌ها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• رنگ‌های بازدارنده شعله (Flame Retardant): مانع گسترش سریع شعله روی سطح می‌شوند.
• رنگ‌های منبسط شونده یا پف‌کننده (Intumescent Coatings): در مواجهه با حرارت منبسط شده و لایه‌ای ضخیم از کف و زغال محافظ ایجاد می‌کنند که از فلز یا مصالح زیرین در برابر گرما محافظت می‌کند.

رنگ‌های دارای مجوز ایران معمولاً شامل هر دو دسته هستند و بسته به نیاز پروژه، مناسب‌ترین نوع انتخاب می‌شود.

۳. استانداردهای ملی ایران

سازمان ملی استاندارد ایران (ISIRI) مسئول تدوین و نظارت بر استانداردهای رنگ‌های ضد حریق است. رنگ‌های تأیید شده دارای مجوز، مطابق با استانداردهای زیر ارزیابی می‌شوند:

• ISIRI 10346: رنگ‌های حفاظتی و ضد حریق صنعتی.
• ISIRI 3066: تست مقاومت حرارتی پوشش‌ها.
• ISIRI 6099: روش‌های آزمایش عملکرد رنگ‌های منبسط شونده.

تأییدیه مرکز تحقیقات مسکن و وندور آتش‌نشانی، تضمین می‌کند که رنگ انتخابی تمامی این استانداردها را پاس کرده و عملکرد واقعی حفاظتی دارد.

۴. آزمایش‌ها و تاییدیه‌ها

رنگ ضد حریق دارای مجوز رسمی، باید تست‌های زیر را با موفقیت پشت سر بگذارد: تست مقاومت حرارتی: بررسی مدت زمان حفاظت مصالح در برابر حرارت مستقیم. تست منبسط‌شوندگی: اندازه‌گیری ضخامت لایه محافظ پس از حرارت. تست چسبندگی و دوام: ارزیابی چسبندگی رنگ به سطوح فلزی و بتنی و مقاومت در شرایط محیطی متنوع. تست انتشار شعله: سنجش سرعت گسترش آتش روی سطح پوشش داده شده. موفقیت در این آزمایش‌ها و دریافت تأییدیه رسمی، تضمین می‌کند که رنگ می‌تواند در شرایط واقعی آتش‌سوزی عملکرد محافظتی داشته باشد.

۵. انواع رنگ ضد حریق مجاز در ایران

در ایران، رنگ‌های ضد حریق دارای مجوز رسمی به چند دسته تقسیم می‌شوند: رنگ ضد حریق فلزی: مناسب برای اسکلت فلزی ساختمان‌ها و تجهیزات صنعتی. رنگ ضد حریق بتنی و مصالح ساختمانی: افزایش مقاومت سازه‌های بتنی در برابر حرارت مستقیم. رنگ ضد حریق داخلی و دکوراتیو: حفظ زیبایی و ایمنی همزمان در فضاهای داخلی مانند مراکز تجاری و اداری. تمامی این رنگ‌ها با تأییدیه رسمی قابلیت استفاده قانونی در پروژه‌های صنعتی و ساختمانی را دارند.

۶. نکات مهم در اجرای رنگ ضد حریق

برای عملکرد بهینه، رنگ ضد حریق مجاز باید طبق دستورالعمل‌های زیر اجرا شود: آماده‌سازی سطح: تمیز و عاری از گرد و غبار، روغن و زنگ‌زدگی. ضخامت مناسب: مطابق استاندارد و دستور کارخانه. روش اعمال صحیح: اسپری، غلطک یا قلم‌مو با توجه به نوع رنگ و سطح. خشک شدن کامل بین لایه‌ها:

رعایت زمان خشک شدن برای عملکرد حفاظتی واقعی. بازرسی و تأییدیه نهایی: بررسی پوشش و چسبندگی طبق استاندارد و مجوز رسمی.

باید ها درباره مجوز رنگ ضد حریق

رنگ ضد حریق با مجوز مرکز تحقیقات مسکن و شهرسازی و وندور آتش‌نشانی، تضمین‌کننده رعایت استانداردهای ملی ایران و الزامات ایمنی است.

انتخاب محصول مناسب، اجرای دقیق و رعایت ضخامت و روش اعمال، نقش حیاتی در حفاظت از جان و سرمایه دارد.

هیچ پروژه‌ای نباید بدون استفاده از رنگ‌های دارای مجوز رسمی و استاندارد، اقدام به پوشش ضد حریق کند.

نتیجه‌گیری

رنگ ضد حریق هلیکس مانا  یکی از ابزارهای ضروری برای حفاظت از جان انسان‌ها، تجهیزات و زیرساخت‌ها در برابر آتش‌سوزی است. استفاده از این نوع پوشش می‌تواند نه‌تنها الزامات قانونی و مقررات ملی ساختمان را تأمین کند، بلکه یک سپر حفاظتی در برابر فجایع احتمالی فراهم آورد.

اگرچه ممکن است هزینه اولیه اجرای این نوع پوشش‌ها بالا به نظر برسد، اما در مقایسه با خسارات جبران‌ناپذیر آتش‌سوزی، می‌توان آن را یک سرمایه‌گذاری عقلانی و حتی حیاتی دانست.