درز انقطاع دیوار چیست؟

سلام به وبسایت حمید امیدی خوش آمدید.

هنوز در مبحث آموزش فاز صفر ساختمان و مباحث آن هستیم.

در این مطلب میخواهیم ببینیم که درز انقطاع دیوار چیست؟

درز انقطاع (Separation Joint) یکی از مفاهیم کلیدی در طراحی و اجرای ساختمان‌ها است که نقش بسیار مهمی در کاهش خسارات ناشی از زلزله، نشست‌ های متفاوت و تغییرات دمایی ایفا می‌کند.

به زبان ساده، درز انقطاع فاصله‌ ای است که بین دو ساختمان یا بین دو بلوک بزرگ یک ساختمان ایجاد می‌شود تا این سازه‌ها بتوانند به‌صورت مستقل از یکدیگر حرکت کنند، بدون اینکه برخورد و فشار به یکدیگر وارد کنند.

این فاصله طبق مقررات ملی ساختمان و آیین‌ نامه‌های زلزله طراحی می‌شود.

چرا به درز انقطاع نیاز داریم؟

وقتی ساختمان‌ها تحت تأثیر نیروهای جانبی مثل زلزله یا باد قرار می‌گیرند، دچار تغییر شکل می‌شوند.

اگر بین دو ساختمان مجاور فاصله کافی نباشد، در هنگام لرزش این دو به هم ضربه می‌زنند و خسارت‌های زیادی ایجاد می‌شود.

علاوه بر زلزله، تغییرات دمایی یا نشست نا متقارن زمین هم می‌تواند باعث حرکت نسبی بخش‌های مختلف سازه شود.

درز انقطاع جلوی انتقال این تنش‌ ها را می‌گیرد.

قوانین مربوط به درز انقطاع

بر اساس مبحث ششم مقررات ملی ساختمان ایران:
✅ بین دو ساختمان مستقل یا دو بلوک بزرگ یک ساختمان باید درز انقطاع رعایت شود.
✅ حداقل عرض درز انقطاع برای ساختمان‌های متعارف حدود ۱ تا ۲ سانتی‌ متر به ازای هر طبقه است، ولی این عدد بسته به نوع سازه و تحلیل دقیق لرزه‌ ای می‌تواند تغییر کند.
✅ پر کردن این فاصله با مصالح سخت ممنوع است؛ معمولاً از مصالح انعطاف‌پذیر مثل فوم‌ های ضربه‌ گیر استفاده می‌شود.

نکات اجرایی درز انقطاع

• طراحی نما باید طوری باشد که درز انقطاع دیده نشود یا زیبایی ساختمان را تحت تأثیر قرار ندهد.

• آب‌ بندی مناسب درزها اهمیت زیادی دارد تا از نفوذ آب و رطوبت جلوگیری شود.

• درزهای انقطاع باید تا روی بام ادامه پیدا کنند و فقط مخصوص طبقات نیستند.

درز انقطاع دیوار حائل

دیوار حائل (Retaining Wall) دیواری است که برای نگه‌ داشتن خاک، سنگ یا سایر مصالح پشت خود استفاده می‌شود و معمولاً در مکان‌هایی که اختلاف ارتفاع زمین وجود دارد (مثلاً دیوار های اطراف رمپ پارکینگ، دیوارهای محوطه‌ سازی، یا پای شیب‌ ها) ساخته می‌شود.

درز انقطاع دیوار حائل فاصله‌ ای است که بین دیوار حائل و سازه مجاور (مثلاً ساختمان، دیوار دیگر یا المان سازه‌ ای) قرار داده می‌شود تا:
✅ از انتقال فشار خاک یا نیروهای جانبی به سازه مجاور جلوگیری شود.
✅ امکان حرکت‌ های جزئی و نشست‌ های مستقل بین دیوار و سازه فراهم شود.
✅ ترک‌ خوردگی و خسارت‌ های ناشی از انبساط و انقباض حرارتی یا تغییر شکل دیوار کاهش یابد.

انواع درزهای مهم در دیوار حائل

1️⃣ درز انقطاع بین دیوار و ساختمان
اگر دیوار حائل نزدیک ساختمان اصلی اجرا می‌شود، باید بین آن‌ ها فاصله‌ای به عنوان درز انقطاع در نظر گرفته شود تا نشست دیوار، فشار جانبی خاک یا حرکت‌های ناشی از زلزله به سازه اصلی منتقل نشود.

2️⃣ درز انبساط در طول دیوار حائل
اگر طول دیوار زیاد باشد (مثلاً بالای ۳۰ متر)، باید هر چند متر یک درز انبساط ایجاد شود تا تنش‌های ناشی از تغییر دما یا نشست‌های موضعی پخش شوند و ترک نخورد.

الزامات و نکات اجرایی

✅ درز انقطاع دیوار حائل معمولاً با استفاده از متریال‌ های پرکننده انعطاف‌پذیر مثل فوم یا نوارهای لاستیکی پوشانده می‌شود تا از نفوذ خاک و آب جلوگیری کند.
✅ طراحی دقیق این درزها باید توسط مهندس سازه یا ژئوتکنیک انجام شود، چون به عوامل متعددی مثل ارتفاع دیوار، نوع خاک، میزان بار پشت دیوار و موقعیت آن بستگی دارد.
✅ درز های دیوار حائل به ویژه در مناطق زلزله‌ خیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

درز انقطاع دیوار مشترک

وقتی می‌گوییم دیوار مشترک، یعنی دیواری که بین دو ساختمان یا دو مالکیت ساخته می‌شود و مرز بین آن‌هاست — مثلاً دیوار بین دو ساختمان آپارتمانی یا دیوار بین دو پلاک مسکونی.

حالا درز انقطاع دیوار مشترک یعنی فاصله‌ ای که باید بین دو سازه مجاور (نه خود دیوار) گذاشته شود، حتی اگر بینشان دیوار مشترک وجود دارد.

نکته کلیدی:

بر اساس مقررات ملی ساختمان، هر ساختمان باید مستقل طراحی و ساخته شود و نباید به سازه کناری وابسته باشد.

حتی اگر یک دیوار بین‌ شان مشترک است، باید طوری طراحی شود که حرکت‌های لرزه‌ ای یا نشست‌ ها بین دو سازه منتقل نشود.

یعنی:
✅ یا دیوار مشترک طوری طراحی می‌شود که هر دو طرف جداگانه باربری کنند و در میانه، یک درز انقطاع (شاید خیلی باریک، ولی مؤثر) داشته باشند.
✅ یا اصلاً دو دیوار مجزا چسبیده به هم ساخته می‌شود و بین‌شان فاصله استاندارد درز انقطاع رعایت می‌شود.

چرا مهم است؟

اگر بین دو ساختمان (هرچند با دیوار مشترک) درز انقطاع نباشد، در زمان زلزله یا نشست، ضربه‌ها به هم منتقل می‌شود و ممکن است باعث ریزش یا آسیب جدی شود.

این الزام قانونی است و مهندسین ناظر باید در زمان طراحی و اجرا دقت زیادی داشته باشند.

قوانین درز انقطاع دیوار سنگی

دیوار سنگی یعنی دیواری که عمدتاً از سنگ (ملات‌ دار یا خشکه‌ چین) ساخته می‌شود — مثل دیوارهای سنتی روستاها، باغ‌ها یا دیوار های محوطه‌ سازی. این دیوارها معمولاً نقش باربری خاک (اگر مثل دیوار حائل ساخته شوند) یا جداسازی فضاها (اگر ساده باشند) را دارند.

حالا درز انقطاع دیوار سنگی یعنی ایجاد یک فاصله طراحی‌ شده بین دیوار سنگی و سازه مجاورش (مثلاً ساختمان، دیوار دیگر، یا حتی بخش دیگری از همان دیوار)، تا:
✅ اگر دیوار نشست کند یا تغییر شکل دهد، به سازه کناری فشار وارد نکند.
✅ در اثر تغییرات حرارتی (انقباض و انبساط سنگ‌ها)، ترک یا شکستگی ایجاد نشود.
✅ اگر زلزله رخ دهد، نیروها از یک سازه به دیگری منتقل نشوند.

کجا به درز انقطاع نیاز داریم؟

• اگر دیوار سنگی نزدیک به یک ساختمان یا دیوار سازه‌ای ساخته می‌شود → باید درز انقطاع رعایت شود.

• اگر طول دیوار سنگی زیاد است (مثلاً بیش از ۳۰ متر) → باید هر چند متر یک درز انبساط بگذاریم (که خیلی شبیه به مفهوم درز انقطاع عمل می‌کند) تا تنش‌های ناشی از حرکت یا تغییر دما پخش شوند.

نکات اجرایی:

✅ پر کردن درزها نباید با ملات سخت یا سنگ باشد؛ باید از متریال انعطاف‌ پذیر مثل فوم یا نوارهای لاستیکی استفاده شود.
✅ در طراحی دیوارهای سنگی بزرگ (مثلاً در محوطه‌سازی شهری یا باغ‌های بزرگ) معمولاً این درزها توسط مهندس محاسب مشخص می‌شوند.